مىچرخيد و دهل مىزد و چون دهل سنگين است او براى حفظ تعادل خود دو پايش را با فاصلهء زياد از هم باز مىكرد . " دهلىسازنده " هاى بيرجند عموما روستايى و بيشتر اهل " ركات " بودند كه نسل بعد نسل اين هنر را از پيشينيان مىآموختند و به آيندگان تعليم مىدادند و هر وقت در بيرجند كسى مىخواست برنامهء مفصّل رقص اجرا كند از آنها كمك مىگرفت و آنها را دعوت مىنمود و انعام قابل توجّهى به آنان مىپرداخت . 2 - رقص‌هاى زنانه رقص‌هاى زنانه نيز انواعى داشت كه برخى از آنها هنوز معمول است . اين رقص‌ها از جهاتى به رقص‌هاى مردانه شباهت و از جهاتى با آنها تفاوت داشت . 1 - 2 - رقص يك نفره : اين رقص معمولا توسّط يك دختر يا زن جوان اجرا مىشد . حركت اصلى و شاخص اين رقص چرخيدن بود . لباس رقّاص عبارت بود از پيراهن سفيد يا رنگى كه معمولا تا روى باسن وى مىرسيد ، شليتهء رنگى كوتاه و پرچين كه به زانو نمىرسيد و شلوار تنگ « 1 » و چسبان كه تا پشت پا را مىپوشانيد و يك چارقد . رقّاص در هنگام رقص كفش‌ها را درمىآورد تا راحت‌تر برقصد . آهنگ رقص با " دايره " نواخته مىشد و با آهنگ رقص مردانه تفاوت داشت . رقّاص به وسط " داو " مىرفت و رقص را آغاز مىكرد بدينسان كه دو دست را بهم مىزد و يك دور از راست به چپ مىچرخيد و باز دست مىزد و از چپ به راست چرخ مىزد . حركت اصلى رقص همين چرخيدن به راست و چپ و دست‌زدن در بين دو چرخ بود ولى هنگام چرخيدن حركاتى به اندام‌ها نيز مىداد و دست‌افشانى و پايكوبى و " اصول " و " كچول " و " بشكن " ازجملهء اين حركات بود . وقتى كه رقّاص به دور خود مىچرخيد شليتهء او كه چينهاى بسيار داشت باز مىشد و مانند چترى به دور او از راست به چپ چرخ مىخورد و منظرهء جالبى به رقص مىداد . ممكن بود رقّاص بجاى پيراهن و شليته " پاچين " مىپوشيد كه تا زير زانوانش را مىپوشانيد اين پاچين از نوع " كلوّش " انتخاب مىشد تا هنگام چرخيدن دامن آن باز شود و بگردد . در اين رقص اگر مرد نامحرمى در مجلس نمىبود گاهى " رقّاص " سرش را لخت مىكرد و گيسوان تافته و بافته و بلندش را رها مىنمود ، هنگام چرخيدن او گيسوانش نيز مىچرخيدند و چرخش آنها با چرخش شليته كه هم‌آهنگ و هم‌جهت بود بسيار بديع و شورانگيز بود و رقص در اين مرحله به اوج مىرسيد . 2 - 2 - رقص دوره ( گروهى ، چندنفره ) : زنان و دختران جوان گاهى و بلكه بيشتر اوقات به صورت گروهى و دستجمعى مىرقصيدند بدينگونه كه دايره‌اى تشكيل مىدادند و با آهنگ " دايره " دوگونه حركت

--> ( 1 ) . تنبان تنگ ( تاماتنگ tamo tang ) .